تروما چیست و چگونه شکل میگیرد؟
- ثمین حقیقی
- 5 days ago
- 3 min read
تروما همیشه فقط به اتفاقات خیلی شدید مثل جنگ یا تصادف محدود نمیشود. هر تجربهای که برای سیستم عصبی ما «بیش از حد» باشد و نتوانیم آن را پردازش کنیم، میتواند تروماتیک شود.
مثل از دست دادن یک عزیز، خیانت، طلاق، خشونت، بیتوجهی عاطفی در کودکی، یا حتی بزرگ شدن در محیطی پرتنش و ناامن. همچنین شرایطی مثل جنگ در ایران و دور بودن از عزیزانی که از آنها خبر دقیقی نداریم میتواند اضطراب مزمن و احساس بیقدرتی ایجاد کند و به تجربهای تروماتیک تبدیل شود، حتی اگر خودمان مستقیماً در موقعیت جنگ نباشیم.
تروما زمانی شکل میگیرد که بدن و ذهن ما فرصت یا توان پردازش آن تجربه را نداشته باشند. در نتیجه، آن تجربه بهصورت حلنشده در سیستم عصبی باقی میماند و بعدها خودش را در قالب واکنشهای ناخودآگاه نشان میدهد.
تروما چگونه بر ما اثر میگذارد؟
تروما میتواند بدون آگاهی ما در بدن و ذهنمان باقی بماند. گاهی یک صدا، بو یا موقعیت ساده واکنشی در ما ایجاد میکند بدون اینکه بدانیم چرا.
این واکنشها در اصل تلاش بدن برای محافظت از ما هستند، اما اگر آنها را نشناسیم ممکن است باعث شوند در زندگی روزمره دچار استرس، اجتناب یا رفتارهای ناسالم شویم.
۴ واکنش اصلی به تروما
جنگیدن: عصبانیت، حالت تدافعی یا تلاش برای کنترل موقعیت
فرار: دوری از موقعیت یا احساسات، غرق شدن در کار یا فاصله گرفتن از دیگران
انجماد یا فریز روانی: بیحرکتی، گیجی یا ناتوانی در تصمیمگیری
راضیسازی: نادیده گرفتن خود برای راضی نگه داشتن دیگران و جلوگیری از تعارض
در اپیزود زیر از پادکست سمتاک به مساله فریز روانی در شرایط بحرانی پرداخته ایم:
چند واکنش کمتر شناختهشده
برخی افراد ممکن است بیحسی عاطفی را تجربه کنند، یا در موقعیتهای استرسزا کاملاً بیحرکت شوند، یا حتی در فشار شدید دچار غش شوند.
در اپیزود زیر از پادکست سمتاک به شناخت سیستم عصبی در شرایط بحرانی و احتمالات افسردگی و اضطراب پرداخته ایم:
چگونه از تروما عبور کنیم؟
خبر مهم این است که تروما قابل درمان است، اما معمولاً به کار آگاهانه و هدفمند نیاز دارد.
اولین قدم، شناخت الگوهای شخصی است. اینکه بفهمید در مواجهه با استرس بیشتر به کدام سمت میروید، کمک میکند واکنشها برایتان قابل پیشبینیتر شوند.
در قدم بعد، تنظیم سیستم عصبی اهمیت دارد. تمرینهایی مثل تنفس عمیق، حرکت بدن و توجه به حسهای بدنی میتوانند به بدن کمک کنند از حالت بقا خارج شود.
صحبت کردن با یک فرد امن میتواند کمککننده باشد، اما بسیاری از تجربههای تروماتیک نیاز به فضایی دارند که بهصورت تخصصی و عمیق پردازش شوند.
کار درمانی تخصصی جایی است که تغییر واقعی اتفاق میافتد. در این فرآیند، فقط درباره گذشته صحبت نمیشود، بلکه به سیستم عصبی کمک میشود تجربه را به شکل ایمن بازپردازش کند. روشهایی مثل IFS یا رویکردهای بدنمحور به کاهش شدت واکنشهای ناخودآگاه کمک میکنند.
اگر متوجه میشوید که اضطراب شما مداوم است، ذهنتان درگیر عزیزانتان شده، یا واکنشهایتان از کنترل خارج میشود، اینها نشانه این است که سیستم عصبی شما هنوز در حالت بقا قرار دارد.
در چنین شرایطی، کار کردن با یک درمانگر متخصص میتواند به شما کمک کند احساس ثبات، امنیت و کنترل را دوباره تجربه کنید. اگر احساس میکنید زمانش رسیده که عمیقتر روی این موضوع کار کنید، میتوانید برای شروع، یک جلسه مشاوره رزرو کنید و مسیر درمان را بهصورت هدفمند آغاز کنید.
در نهایت، مهم است که با خودتان مهربان باشید. این واکنشها زمانی برای محافظت از شما شکل گرفتهاند. هدف این نیست که آنها را حذف کنید، بلکه یاد بگیرید آنها را بشناسید و تنظیم کنید تا زندگیتان را محدود نکنند.
تروما نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه تلاش بدن برای بقاست. اما برای اینکه این الگوها کنترل زندگی شما را در دست نگیرند، لازم است آنها را بشناسید و با آنها کار کنید.
Comments